Ae hỏi tôi câu này nhiều lắm.
Tôi tin rằng ae cũng gặp câu hỏi này từ những người thân xung quanh mình, cũng ko khó để có thể gặp một cá nhân hay nhóm người nào đó nói rằng “Trading là chơi cờ bạc đó, mấy cái trading với crypto toàn lừa đảo không.”. Bản thân tôi cũng gặp nhiều người cho rằng việc giao dịch ngắn hạn chính là cờ bạc. Nếu như câu hỏi này vẫn còn khiến ae băn khoăn, thì mời ae đọc tiếp phần bên dưới.
Tại Sao Người Ta Nghĩ Trading Là Cờ Bạc
Thật ra tôi và ae không thể trách họ.
Nếu nhìn từ ngoài vào, Trading và cờ bạc trông hệt nhau thật. Người ngồi dán mắt vào màn hình, tay run run bấm nút, lúc thì nhảy lên vì thắng, lúc thì ngồi im re như tượng vì thua. Tiền vào rồi tiền ra, nhiều khi mất sạch trong một đêm.
Casino cũng y vậy.
Nhưng mà ae biết cái gì cũng trông giống nhau nếu nhìn đủ xa không? Bác sĩ phẫu thuật và kẻ đâm người trông cũng giống nhau nếu ae chỉ nhìn vào con dao trong tay. Vấn đề là ý định và hệ thống phía sau — thứ mà nhìn bề ngoài không thấy được.
Sòng Bạc Và Thị Trường — Hai Thứ Khác Nhau Hoàn Toàn
Ae thử nghĩ xem. Sòng bạc nó hoạt động kiểu gì?
Nó lấy một tập hợp cố định — 52 lá bài, bánh xe quay 37 ô, con xúc xắc 6 mặt — rồi thiết kế xác suất để nhà cái luôn có lợi thế. Không nhiều lắm đâu, chỉ cần 2-3% thôi. Nhưng ae chơi đủ lâu, cái 2-3% đó nó bào ae sạch bóng. Toán học đã chứng minh rồi, không có cách nào thoát.
Cái quan trọng nhất ở đây là: luật chơi không bao giờ thay đổi. Hôm nay, ngày mai, năm sau, bánh xe đó vẫn quay 37 ô. Không ai có thể làm gì để thay đổi xác suất đó.
Còn thị trường?
Thị trường là một sinh vật sống. Nó thở. Nó thay đổi tính cách theo mùa. Năm ngoái mua gì cũng lên vì tiền rẻ như bèo, năm nay lãi suất tăng thì y hệt chiến lược đó chết không kịp ngáp. Không có ai ngồi trong phòng kín thiết kế để ae thua mãi — vì không ai đủ quyền năng để làm điều đó trong một thị trường liên tục biến đổi.
Đó là lý do cái thuyết “cá mập thao túng hết, nhỏ lẻ không bao giờ thắng được” nghe có vẻ hấp dẫn nhưng sai về cơ bản. Cá mập cũng có con to con nhỏ, và chúng cũng sẵn sàng ăn thịt lẫn nhau. Cá mập chỉ có thể thao túng giá trong một khoảng thời gian và với một mức độ nhất định, còn sau đó thị trường vẫn sẽ vận hành theo quy luật tự nhiên mà nó vốn có.
Tôi lấy ba ví dụ thật cho ae thấy.
Ví dụ 1: Soros đánh sập đồng Bảng Anh — 1992
Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England) là cá mập to nhất trong câu chuyện này. Họ có hàng tỷ đô dự trữ ngoại hối, có quyền lực chính sách, có cả chính phủ đứng sau lưng. Về mặt lý thuyết, không ai có thể đánh bại họ.
Soros thì sao? Ông ta chỉ là một quỹ đầu cơ tư nhân.
Nhưng Soros nhìn thấy một thứ mà ngân hàng trung ương Anh không chịu thừa nhận: đồng Bảng đang được định giá quá cao so với thực tế kinh tế, và Anh đang cố giữ tỷ giá cố định trong cơ chế ERM của châu Âu bằng cách tăng lãi suất — một quyết định mà về dài hạn không thể duy trì được.
Ông ta vay Bảng Anh rồi bán khống ồ ạt. Ngân hàng Trung ương Anh dùng dự trữ ngoại hối để mua Bảng vào hỗ trợ tỷ giá — nhưng càng mua thì Soros càng bán. Một ngày sau, Anh tuyên bố rút khỏi ERM và phá giá đồng Bảng.
Soros kiếm được khoảng 1 tỷ đô trong một ngày. Ngân hàng Trung ương Anh — cái tổ chức có cả một chính phủ đứng sau — thua một quỹ đầu cơ tư nhân.
Ví dụ 2: LTCM — Khi những thiên tài tự ăn thịt nhau
Long-Term Capital Management là quỹ đầu cơ được thành lập bởi hai người đoạt giải Nobel Kinh tế, cựu phó chủ tịch Fed, và một đội ngũ toán học tinh hoa nhất phố Wall. Họ quản lý hàng chục tỷ đô, đòn bẩy lên đến 25-30 lần vốn, và trong vài năm đầu lợi nhuận đẹp đến mức các ngân hàng lớn tranh nhau cho họ vay tiền.
Nếu có “hội đồng cá mập toàn năng” thì LTCM chính là thành viên VIP.
Năm 1998, khủng hoảng Nga xảy ra. Thị trường hành xử theo cách mà mô hình toán học của họ không dự đoán được. Các vị thế của LTCM bắt đầu chảy máu. Và vì đòn bẩy quá cao, chảy máu nhỏ trở thành vỡ động mạch.
Trong vài tuần, LTCM mất gần như toàn bộ 4.7 tỷ đô vốn. Fed phải triệu tập khẩn cấp 14 ngân hàng lớn để bơm tiền giải cứu — không phải vì thương họ, mà vì nếu LTCM sập thì hệ thống tài chính toàn cầu có thể kéo theo.
Hai người đoạt giải Nobel. Đội ngũ toán học xuất sắc nhất. Hàng chục tỷ đô. Vẫn cháy sạch.
Cá mập to nhất cũng chết — và khi chết còn suýt kéo cả đại dương chìm theo.
Ví dụ 3: Archegos — Cá mập ẩn mình và cái chết trong im lặng
Bill Hwang là cái tên mà trước tháng 3/2021, hầu như không ai ngoài phố Wall biết đến. Ông ta điều hành Archegos Capital — một family office, không phải quỹ công khai, không cần báo cáo vị thế ra ngoài.
Đây là điểm mấu chốt: Hwang dùng một công cụ gọi là total return swap — về cơ bản là thuê các ngân hàng lớn như Goldman Sachs, Morgan Stanley, Credit Suisse đứng tên mua cổ phiếu hộ ông ta. Mỗi ngân hàng chỉ thấy phần vị thế của mình, không ai thấy bức tranh tổng thể. Không ai biết Archegos đang ôm tổng cộng hơn 100 tỷ đô cổ phiếu với đòn bẩy khổng lồ.
Khi một số cổ phiếu giảm mạnh, margin call nổ ra. Hwang không đủ tiền bù. Các ngân hàng bắt đầu bán tháo cổ phiếu ông ta đang ôm để thu hồi vốn.
Kết quả: Archegos mất hơn 20 tỷ đô trong vài ngày. Credit Suisse mất 5.5 tỷ đô. Nomura mất 2.9 tỷ đô. Morgan Stanley và Goldman Sachs thoát được vì họ bán trước — tức là cá mập lớn cũng đang tranh nhau tháo chạy, ai nhanh hơn thì sống.
Hwang — người đang kiểm soát 100 tỷ đô tài sản mà không ai hay biết — bốc hơi trong im lặng. Các ngân hàng lớn nhất phố Wall ăn đòn từ một người mà họ còn không biết đang ôm bao nhiêu.
Ae thấy không. Ba câu chuyện, ba bài học giống nhau:
Ngân hàng Trung ương Anh thua Soros. LTCM — thiên tài đoạt Nobel — tự cháy. Archegos kéo cả Credit Suisse và Nomura xuống theo.
Không có con cá mập nào là bất khả xâm phạm. Không có hội đồng toàn năng nào điều khiển được tất cả. Chúng ăn thịt lẫn nhau còn không xong thì lấy đâu ra thời gian ngồi thiết kế để riêng ae phải thua.
Cái làm ae thua không phải cá mập. Cái làm ae thua là ae — và cách ae đang chơi trò chơi này.
Vậy Thì Sao Vẫn Có 99% Người Thua
À, đây mới là câu hỏi hay.
Và câu trả lời không phải là “vì thị trường gian lận” hay “vì cá mập ăn hết.”
Câu trả lời thật sự buồn cười hơn nhiều: vì phần lớn người đang chơi cờ bạc trong một sân chơi không phải sòng bạc.
Nghĩa là gì? Nghĩa là thị trường cho ae cơ hội tìm edge thật — nhưng ae lại không thèm tìm. Ae vào lệnh vì thấy người ta vào. Ae mua vì coin đang xanh và sợ bỏ lỡ. Ae không có stoploss vì “chắc nó sẽ hồi.” Ae gồng lỗ rồi tăng size để gỡ.
Đó không phải trading. Đó là cờ bạc — nhưng diễn ra trên một cái nền không được thiết kế để ae thua chắc chắn. Trớ trêu thay, ae tự thiết kế để mình thua.
Thị trường không giết ae. Ae tự giết ae bằng cách chơi nó như sòng bài.
Vậy thì rốt cuộc làm sao để thắng trong Trading
Không phải là đúng nhiều.
Tôi nhắc lại: không phải là đúng nhiều.
Có những trader tỷ lệ thắng chỉ 35-40% nhưng vẫn kiếm tiền đều đặn nhiều năm. Có những người đúng 70% số lệnh nhưng vẫn cháy tài khoản vì 30% còn lại mỗi lệnh thua gấp 5 lần lệnh thắng.
Thắng trong trading là có kỳ vọng dương trong dài hạn — và quan trọng hơn, là còn sống đủ lâu để cái kỳ vọng đó hiện ra.
Cái bẫy mà hầu hết mọi người rơi vào là: họ có một chiến lược tốt, nhưng họ dùng đòn bẩy quá cao, không quản lý vốn, rồi chết trước khi chiến lược đó kịp phát huy. Giống như ae có một cây cầu đúng hướng nhưng chưa kịp đi đến đích thì đã hết xăng giữa đường.
Vậy nên để chiến thắng thì đầu tiên ae cần tìm cho mình một phương pháp giao dịch có lợi thế (edge) , tiếp theo sau đó là thiết kế hệ thống quản trị vốn để sóng sót (tức là ko đc để cháy tài khoản, cạn vốn hay đưa tài khoản vào mức nguy hiểm), và sau đó thực thi hệ thống để nó duy trì lợi thế đưa tài khoản tăng trưởng.
Nói thì đơn giản, nhưng để làm được điều trên thì thực sự ko hề đơn giản chút nào, sẽ có vô vàn những trở ngại, đặc biệt là những chuổi thua lỗ, những cảm xúc tiêu cực trong trading sẽ ngăn cản và thậm chí nhần chìm ae trước khi đến được đích. Nhưng càng khó thì phần thưởng cũng sẽ cực kỳ xứng đáng. Nếu ae sống đủ lâu, lãi kép sẽ phát huy tác dụng, tài khoản sẽ ngày càng phình to lên nếu lợi thế được duy trì, và dần dần sẽ đưa ae vào 1% ít ỏi chiến thắng.
Kết luận
Trading có phải cờ bạc không?
Thị trường thì không. Nhưng cách ae đang chơi nó thì có thể có.
Nếu ae vào lệnh không có lý do rõ ràng, không có stoploss, không có hệ thống, không biết sau 100 lệnh kỳ vọng của mình là dương hay âm — thì ae đang cờ bạc. Chỉ là bàn đặt cược trông ngầu hơn thôi.
Còn nếu ae có edge thật, có quản lý vốn, chơi đủ lâu để còn ngồi ở bàn khi ván bài thuận lợi tới — thì đó là trading.
Hai thứ đó trông giống nhau từ ngoài. Nhưng kết quả sau nhiều năm thì khác nhau hoàn toàn.
Vậy là
